آخرت در برابر يكديگرند ، پس هر چيز كه باعث قرب به خدا و موجب ثواب آخرت مىگردد آخرت است ، اگرچه به حسب ظاهر از كارهاى دنيا باشد ، و هر چيز كه بر خلاف اين باشد دنياست ، پس بسا باشد تاجرى تجارتى كند و غرض او تحصيل نفقهء واجب ، يا اعانت محتاجين و تحصيل ثوابهاى آخرت باشد ، و آن تجارت عين آخرت باشد ، و به حسب ظاهر عوام او را طالب دنيا گويند ، و بسيار باشد كه شخصى پيوسته عبادت كند و عبادت او بدعت باشد ، يا غرض او از آن عبادت تحصيل مال و اعتبار دنيا باشد ، عبادت او عين دنياست . و گاه باشد عابدى به ظاهر ترك دنيا كرده باشد ، و در كنارى نشسته باشد ، و جامه‌هاى پشمينه پوشيده باشد ، و غرض او مكر و فريب باشد ، و خدا منظورش نباشد ، و هر تارى از تارهاى خرقهء او دام تزويرى باشد براى تسخير دلهاى مردم ، و ريسمان وحدتش كمندى باشد براى جمعيّت و كثرت مريدان ، و پيوسته مشغول بدعتى چند باشد كه موجب وزر و و بال او شود ، و به مردم نمايد كه من ترك دنيا كرده‌ام ، و احوال او عين دنيا باشد . و علم كه اشرف كمالات است بسا باشد عالمى آن را وسيلهء دنياى خود كند ، و از جميع اشقيا كمتر باشد ، و بسا باشد فقيرى كه مال ندارد محبّت مال را زياده از آن كسى داشته باشد كه مال بسيار دارد ، و تعلّق به آنها نداشته باشد . پس معلوم شد دنيا و آخرت خصوصيّت به وضعى و عملى و جماعتى ندارد ، و قاعدهء كلّيش همان است كه بيان كرديم ، و سابقا معلوم شد كه خدا آن قانون را از شريعت مقدّس خود مىگرداند ، و نبوى مىتوان دانست ، پس آنچه از شرع ظاهر شود كه خدا از خلق خواسته و موجب خوشنودى اوست اگر با شرايط و اخلاص بجا آورند آخرت است ، خواه نماز باشد ، و خواه تجارت ، و خواه مجامعت ، و خواه معاشرت مردم باشد .